لکنت زبان 2
2- علل و عوامل لكنت
عوامل متعددي در ايجاد و عارضه لكنت زبان نقش دارد. ترس، مريضي، تب شديد، تقليد، ارث، و... از جمله مواردي است كه مي توانند در ايجاد لكنت زبان نقش داشته باشند.
اسمايلي بلانتون Smiley Blanton، معتقد است كه عوامل رواني سبب بروز لكنت مي شوند؛ بدين ترتيب كه ترس باعث مي شود قشر مغز نتواند كنترل خود را براندام هاي گفتاري اعمال كند، و لكنت زبان، كه ريشه در مسايل عاطفي دارد، به صورت نشانه هاي فيزيكي و اختلالات زباني تظاهر مي كند.1
در بروز لكنت زبان، باز هم عوامل متعدد دخيل بوده است. اما آنچه در زمينه لكنت زبان همواره مورد توجه قرار داشته و با اهميت بوده، درمان آن بوده است. به اين خاطر، اينكه علل اصلي لكنت چه بوده، موضوع اصلي در اين زمينه نبوده است.
طبيعي است كه در شگفت باشيد از اينكه چرا لكنت زبان شروع و نصيب شما شد. در باره علت پيدايش آن سه راه متفاوت مي توان تصور كرد. هر يك از اين سه، ممكن است علت لكنت زبان شما باشد. لكنت زبان ممكن است به دلايل عاطفي اتفاق بيفتد و يا به عوامل فيزيكي مربوط باشد و يا از تقليد لكنت زبان ديگران عارض شود. تركيب اين سه علت نيز مي تواند عامل ايجاد كننده لكنت زبان باشد.2
وضعيت روحي و جسمي كودك براي پيدايش لكنت زبان مي تواند به عنوان يك فاكت مطرح باشد. چرا كه بعد معلوم مي گردد كودك الكن از چه روحيه اي برخوردار است. در بيشتر موارد ديده شده است كه كودك الكن روحيه اي حساس و شكننده اي دارد. اين وضعيت مي تواند به عنوان يك عامل مهم و موثر در كودك براي پذيرش لكنت زبان به حساب آيد.
كودكان لكنتي به صورت معمول، درونگرا هستند. مشخصه اين نوع كودكان، بدن لاغر و روحيه حساس مي باشد. گوشه گيري و عدم معاشرت با كودكان ديگر از بارزترين اخلاق اكثر كودكان لكنتي است.
الف- علل فيزيكي
برخي از صاحبنظران براين عقيده اند كه لكنت زبان در مواردي علت فيزيكي دارد. آنها معتقدند كه چيزي ارثي وجود دارد كه به صورت وقفه در گفتار فرد تجلي مي كند. خصوصيتي كه به ويژه تحت تاثير ترس يا هيجان مانع حركات نرم عضلات گقتاري مي شود. در مواردي لكنت زبان با گفتاري نامنظم و مبهم شروع مي شود.3
تعريف ساده از علل فيزيكي اين است كه نقضي در بخشي از دستگاه هاي گفتاري فرد وجود داشته باشد و به خاطر آن، گفتار فرد را با مشكل روبرو ساخته و در نهايت او را به عنوان يك فرد لكنتي معرفي نمايد. به اين صورت مي توان گفت لكنت، علل فيزيكي دارد.
اگر عضلات گفتاري به طور منظم و صحيح كار نكنند چه اتفاقي مي افتد؟ آيا تا به حال توجه كرده ايد كه وقتي خسته هستيد گفتار تان نامفهوم است و شنونده مرتب مي پرسد «چه گفتيد؟» همچنين مواقعي كه بسيار هيجان زده ايد واژه ها به نظر مبهم مي آيد و عبارات آشنايي مي شنويد مانند «آهسته تر، نمي فهمم چه مي گويي». در اين گونه موارد آنچه اتفاق مي افتد اين است كه تعادل عضلاني برهم مي خورد و يا زمان بيان كردن مطلب به طور دقيق كافي نيست تا واژه ها روان و آشكار ادا شود. چيزهاي ديگري نيز از قبيل صحبت- كردن همراه با ترس يا فشار مي تواند اين هماهنگي عضلاني را مختل كند. و تعادل عضلاني هرگز به طور صحيح برقرار نشود، داشتن گفتار روان دور از انتظار است.4
ب- علل عاطفي
آنچه به روحيه فرد مربوط مي گردد، بار عاطفي است. لكنت در اين ميان از مواردي است كه مي تواند از وضعيت روحيه فرد ناشي شده باشد. چرا كه افراد لكنتي به صورت كل، روحيه حساس و زود رنجي دارند كه به آساني تحريك مي شود.
همه ما گاه مشكلاتي داريم كه موجب ناراحتي و غمگيني مان مي شود. اما بسياري از مواقع علت آن را نمي دانيم و حتا گاه متوجه افسردگي خود نيستيم. عواطف شما در بعضي مواقع باعث لكنت شما مي شود و گاهي گفتار سليس را به دنبال دارد.5
اين وضعيت براي فرد لكنتي به مراتب بار منفي بيشتري نسبت به يك فرد غير لكنتي دارد. به همين خاطر است كه توصيه مي گردد افراد لكنتي تا آنجا كه مقدور است از ناراحتي و غمگيني دوري نمايند.
بعضي از الكنها وقتي كه مي دانند با لكنت كمتري صحبت خواهند كرد، راحت تر و بدون اشكال گفتار خود را شروع مي كنند. اگر در چنين مواقعي اشكالي نداريد، اين شانس وجود دارد كه عضلات گفتاري خوب كار كنند، و لكنت زبان شما بيشتر ناشي از يك عامل عاطفي يا يك رفتار آموخته شده باشد.6
ج- علل تقليدي يا رفتار آموخته شده
در مواردي علل لكنت كودك مي تواند تقليدي يا رفتار آموخته شده باشد. اين وضعيت ناشي از وجود فرد لكنتي هم سن و سال و يا بزرگتر از كودك در خانوداده، فاميل، كودكستان، مكتب و يا محل زندگي او باشد.
شما تا كنون متوجه شده ايد كه لكنت اختلالي است كه ممكن است براي هر كسي اتفاق بيفتد. همه ي ما گاهي دچار وقفه هايي در گفتارمان مي شويم كه آن را طبيعي مي دانيم. اگر به دليل نياز داريد به «آم»، «م م م م م م»، «آ» يا «اِ» در گفتار اطرافيان توجه كنيد.7
گفتار طبيعي و به صورت كامل بدون كمي و كاستي به شكل واقعي دست نيافتني است. به صورت واقعي، بيشتر افراد گفتار شان دچار اختلال هايي است. اما هر گونه اختلالي زماني گفتار را با مشكل روبرو مي سازد كه از حالت متعارف و طبيعي خارج گردد.
مي دانيد كه عضلات بسياري با هم همكاري مي كنند تا ما بتوانيم افكارمان را به صورت واژه ها بازگو كنيم. گاهي در فراگيري صحبت، اين ماشين به خوبي كار نمي كند. اين طور به نظر مي رسد برخي از الكنها هرگز نمي توانند گفتاري سليس داشته باشند. زماني كه متوجه شويد گفتارتان با ديگران متفاوت است اگر دستپاچه شويد يا بترسيد لكنت زبانتان بدتر مي شود؛ و در اين موقع است كه شما سعي مي كنيد تكلم پيچ و تاب دارتان را هموار و روان كنيد تا گفتارتان مورد قبول واقع شود.8
فرد لكنتي مي بايست با خودش صادق باشد و با جسارت بپذيرد كه لكنت دارد. اين، گام نخست براي يك درمان پايدار و موفق است. در گام پسين مي بايست با جديدت و قاطعيت به درمان لكنت خويش بپردازد. در اين صورت ديگر مقايسه اي با افراد غير لكنتي وجود نخواهد داشت. چرا كه فرد لكنتي از قبل پذيرفته است كه لكنت دارد و براي درمان آن اقدام نموده است.
علت لكنت ممكن است بدلايل محيطي و يا ارثي باشد و يا تلفيقي از هر دو باشد. علت لكنت هر چه كه باشد، بسيار بعيد است كه همان عامل اصلي يا اوليه لكنت كماكان بر روي شما اثر مي گذارد و يا اينكه آن را مي توان بعد از سالها تاخير اصلاح نمود. بنا بر اين، ما اعتقاد نداريم كه علت اصلي لكنت شما تاثيري بر روند درمان شما در اجراي برنامه هاي درماني داشته باشد. شما مي بايست نگران اين مساله باشيد در حال حاضر چه اعمال و رفتاري از شما سر مي زند كه لكنت تان را نگه داشته وهميشگي مي نماياند. هيچ دليلي وجود ندارد كه شما باقي عمرتان را ناعاجلانه با لكنت بگذرانيد و زندگي را براي خود رقت انگيز نماييد. ديگران بر چنين شرايطي غالب شده اند و شما نيز مي توانيد.9
آنچه مهم است توفيق در راستاي درمان لكنت است. در اين مرحله مي بايست تمام توجه روي برنامه هاي درماني متمركز باشد تا علل لكنت كه زياد دردي را درمان نخواهد كرد. بدون شك هرگونه موفقيتي در زمنيه درمان، زماني دستيافتني است كه برنامه هاي درماني به صورت واقعي مورد استفاده قرار گيرد. از اينرو شناخت لكنت يك ضرورت است بدون اينكه تمام وقت خود را صرف علت يابي علل لكنت نماييم.
اين سووال در واقع خيلي دلسرد كننده است، چرا كه عليرغم اينكه ما در باره ماهيت و علل لكنت خيلي چيزها مي دانيم، اما هنوز نمي توانيم پاسخ خيلي روشني براي درمان قطعي داشته باشيم. لذا بهتر است پاسخ خود را با اين جمله شروع كنيم كه «ما نمي دانيم اما...» بنظر مي رسد كه كودك به دلايل گوناگون لكنت كرده و علت لكنت هر كودكي با ديگري تفاوت دارد. گاهي لكنت بدون اينكه علل اوليه آن ديگر وجود داشته باشد ادامه مي يابد. تحقيقات نشان مي دهد كه بعضي از كودكان در نظم و توالي و هماهنگي حركات عضلات دستگاه گويايي كه لازمه صحبت سليس و روان است بخصوص در سالهاي اوليه زندگي دچار مشكل هستند.10
درمان قطعي در لكنت زبان ممكن است. در حالي كه چنين به نظر مي آيد اين ممكن نيست. امكانات و توانايي هاي فرد لكنتي در ميزان موفقيت درمان، تعيين كننده است.
آيا لكنت ارثي است؟
تا كنون هيچ دليلي بيولوژيكي از اينكه لكنت ارثي باشد بدست نيامده است، ولو اينكه ما مي دانيم كه در بعضي ازخانواده ها استعداد ابتلا به لكنت بيشتر است. مطالعات نشان مي دهند كه بيش از 65 درصد از افرادي كه لكنت دارند، سابقه لكنت در خانواده ايشان وجود دارد.11
اينكه ارث تا چه اندازه مي تواند روي لكنتي شدن افراد نقش داشته باشد هنوز يك بحث پايان نايافته اي است. در مواردي ارثي بودن لكنت ثابت شده است و در مواردي هم لكنت افراد هيچ ربطي با ارثي بودن نداشته است.
آيا لكنت يك مشكل روانشناختي است؟
به صورت صبيعي، لكنت زبان ناشي از مسايل رواني فرد لكنتي است. به اين صورت با يقين مي توان گفت لكنت زبان ناشي از مسايلي است كه به روان ناآرام لكنتي ها بر مي گردد.
ما بايد متوجه باشيم كه درمان لكنت زبان بدون توجه به شرايط و تجارب عاطفي- رواني فرد چندان مقدور نخواهد بود. لكنت پديده اي است كه در مرز دانش روانشناختي مرضي و آسيب شناسي گفتار قرار دارد.12
منابع
1- «اختلالات زباني در زبان فارسي، ياور دهقاني هشتجين، نشر دانش امروز (وابسته به به موسسه انتشارات امير كبير)، تهران، 1370، ص 33، 34.
2- «پيشگيري و درمان لكنت زبان»، ناهيد عظيمي راد، موسسه انتشارات امير كبير، تهران، 1371، ص 99.
3- همان.
4- همان، صص 100، 101.
5- همان، صص 102، 105.
6- همان، ص 105.
7- همان.
8- همان، صص 105، 106.
9- «خوددرمانگري در لكنت زبان»، ملكام فريزر، مترجم: دكتر غلام علي افروز، نشر قرن، چاپ نخست، تابستان 1369، تهران، صص 35، 36.
10- همان، ص 192.
11- همان، باربرا Barbra، ص 198.
12- همان، فروند Freund، ص 208.